Zupełnie inna zasada działania
USG piersi wykorzystuje fale ultradźwiękowe. Głowica przyłożona do skóry wysyła falę, a aparat odbiera echo odbite od kolejnych warstw tkanki i buduje z niego obraz w czasie rzeczywistym. Nie ma tu żadnego promieniowania jonizującego, więc badanie można powtarzać dowolnie często.
Mammografia to badanie rentgenowskie. Pierś umieszcza się między dwiema płytkami i lekko uciska, aby rozprostować tkankę i zmniejszyć dawkę promieniowania. Powstaje płaskie zdjęcie, na którym struktury o różnej gęstości mają różny odcień szarości. Ucisk bywa nieprzyjemny, ale trwa tylko kilka sekund.
Porównanie w tabeli
| Cecha | USG piersi | Mammografia |
|---|---|---|
| Zasada | fale ultradźwiękowe | promieniowanie rentgenowskie |
| Promieniowanie | brak | niewielka dawka |
| Gęsta tkanka gruczołowa | ocenia dobrze | czułość wyraźnie spada |
| Mikrozwapnienia | widoczne słabo i niepewnie | bardzo dobrze widoczne |
| Torbiel czy zmiana lita | rozstrzyga pewnie | często nie rozstrzyga |
| Węzły chłonne pachowe | ocenia dobrze | ocenia ograniczenie |
| Badanie przesiewowe | nie jest metodą przesiewową | tak — podstawa programów |
| Ciąża i karmienie | bezpieczne | tylko przy wskazaniach |
| Prowadzenie biopsji | tak, w czasie rzeczywistym | możliwe (biopsja stereotaktyczna) |
| Komfort | bezbolesne | krótkotrwały ucisk piersi |
| Czas | ok. 15–30 minut | kilka minut |
Gęsta tkanka gruczołowa — sedno sprawy
To pojęcie tłumaczy większość różnic między tymi badaniami. Pierś zbudowana jest z tkanki gruczołowej, włóknistej i tłuszczowej, a proporcje między nimi zmieniają się z wiekiem — u młodszych kobiet przeważa gruczoł, po menopauzie tkanka tłuszczowa.
Na zdjęciu mammograficznym tkanka gruczołowa jest jasna. Problem w tym, że zmiany nowotworowe również są jasne — a białe na białym widać słabo. Właśnie dlatego czułość mammografii spada w gęstych piersiach i dlatego u młodszych kobiet badaniem podstawowym jest USG, w którym gęsty gruczoł nie przeszkadza.
Odwrotnie działa to po menopauzie: pierś staje się bardziej tłuszczowa, czyli na mammogramie ciemna, a wszelkie zagęszczenia i mikrozwapnienia stają się doskonale widoczne. To jeden z powodów, dla których program przesiewowy zaczyna się właśnie w okolicach 45. roku życia.
Kiedy wybieramy USG piersi
- u kobiet przed 40. rokiem życia oraz u każdej kobiety z gęstą tkanką gruczołową,
- przy wyczuwalnym guzku lub innym objawie — niezależnie od wieku i dnia cyklu,
- gdy trzeba odróżnić torbiel od zmiany litej,
- w ciąży i podczas karmienia piersią,
- przy ocenie węzłów chłonnych pachowych,
- jako uzupełnienie mammografii, gdy jej wynik jest niejednoznaczny,
- przy prowadzeniu biopsji igłowej w czasie rzeczywistym.
Kiedy wybieramy mammografię
- jako badanie przesiewowe u kobiet w wieku 45–74 lat — bezpłatnie w programie NFZ, co 2 lata, bez skierowania,
- gdy konieczna jest ocena mikrozwapnień,
- u kobiet po menopauzie, u których pierś jest w przewadze tłuszczowa,
- przy podejrzeniu zmiany, której USG nie wyjaśniło jednoznacznie,
- w kontroli po leczeniu raka piersi, zgodnie z zaleceniami onkologa.
Szczegóły dotyczące terminów i wieku znajdziesz w artykule „Profilaktyka raka piersi — kiedy wykonać USG, mammografię lub rezonans piersi?".
Dlaczego często wykonuje się oba badania
U wielu kobiet najlepszym rozwiązaniem jest połączenie obu metod. Mammografia wychwyci mikrozwapnienia, których USG nie pokaże, a USG uzupełni ocenę gęstego gruczołu i rozstrzygnie charakter zmian, które na mammogramie pozostają niejasne. Dodatkowo badanie ultrasonograficzne można w tym samym momencie rozszerzyć o elastografię SWE, mierzącą sztywność tkanki w kPa lub m/s.
Wynik każdego z tych badań zapisywany jest w tej samej, wspólnej skali BI-RADS — dzięki temu opisy z różnych pracowni i różnych metod są ze sobą porównywalne.
