USG piersi — podstawa u młodszych kobiet i przy gęstej tkance
USG piersi wykorzystuje fale ultradźwiękowe, więc jest badaniem bez promieniowania rentgenowskiego — można je powtarzać dowolnie często, także w ciąży i podczas karmienia piersią. To badanie z wyboru u kobiet przed 40. rokiem życia, u których gruczoł piersiowy jest zwykle gęsty, a także u każdej kobiety z gęstą tkanką gruczołową niezależnie od wieku.
USG szczególnie dobrze sprawdza się, gdy trzeba:
- odróżnić torbiel od zmiany litej — to jedno z najmocniejszych zastosowań ultrasonografii,
- ocenić wyczuwalny guzek lub inny objaw zgłaszany przez pacjentkę,
- obejrzeć węzły chłonne pachowe,
- uzupełnić mammografię, gdy obraz jest niejednoznaczny,
- bezpiecznie poprowadzić igłę podczas biopsji.
U kobiet miesiączkujących najlepszy termin badania to 5.–10. dzień cyklu. W gabinecie badanie można rozszerzyć o elastografię SWE, która ilościowo mierzy sztywność zmiany i pomaga doprecyzować jej charakter.
Mammografia — badanie przesiewowe po 45. roku życia
Mammografia to badanie rentgenowskie piersi. Jako jedyna metoda dobrze uwidacznia mikrozwapnienia — drobne złogi wapnia, które bywają najwcześniejszym sygnałem zmian rozwijających się w przewodach mlecznych, jeszcze zanim cokolwiek da się wyczuć. To właśnie dlatego mammografia, a nie USG, jest podstawą programów przesiewowych.
W Polsce program profilaktyki raka piersi NFZ obejmuje kobiety w wieku od 45 do 74 lat. Badanie wykonuje się co 24 miesiące, jest bezpłatne i nie wymaga skierowania — wystarczy zgłosić się do placówki realizującej program lub do mammobusu. Kobietom po leczeniu raka piersi, w sytuacjach określonych w programie, badanie przysługuje co 12 miesięcy.
Warto zabrać ze sobą zdjęcia z poprzedniej mammografii — porównanie z badaniem sprzed dwóch lat bardzo ułatwia ocenę i pozwala wychwycić nawet niewielkie zmiany w czasie.
Rezonans magnetyczny piersi — dla wybranych sytuacji
Rezonans magnetyczny (MR) piersi jest najczulszym badaniem obrazowym piersi, ale nie jest badaniem przesiewowym dla wszystkich kobiet. Jego wysoka czułość oznacza również, że wykrywa wiele zmian nieistotnych klinicznie, co u przeciętnej pacjentki prowadziłoby do niepotrzebnych badań i stresu. Dlatego MR wykonuje się na podstawie konkretnych wskazań i zawsze na skierowanie.
Najczęstsze wskazania do rezonansu piersi to:
- nadzór kobiet z grupy wysokiego ryzyka — m.in. nosicielek mutacji BRCA1/BRCA2 lub z bardzo silnym obciążeniem rodzinnym,
- podejrzenie nieszczelności lub pęknięcia implantu piersiowego,
- niejednoznaczne wyniki USG i mammografii, których nie udało się rozstrzygnąć innymi metodami,
- ocena zaawansowania rozpoznanego już raka piersi przed planowanym leczeniem,
- monitorowanie odpowiedzi na leczenie przedoperacyjne.
Badanie zwykle wymaga podania środka kontrastowego dożylnie, a u kobiet miesiączkujących planuje się je najczęściej między 7. a 14. dniem cyklu, gdy tkanka gruczołowa najsłabiej wzmacnia się po kontraście.
USG, mammografia czy rezonans — porównanie
| Cecha | USG piersi | Mammografia | Rezonans (MR) |
|---|---|---|---|
| Zasada działania | fale ultradźwiękowe | promieniowanie rentgenowskie | pole magnetyczne + kontrast |
| Promieniowanie | brak | niewielka dawka | brak |
| Główna grupa | kobiety młodsze i z gęstą tkanką | kobiety 45–74 lata (program NFZ) | grupa wysokiego ryzyka, wskazania szczególne |
| Mikrozwapnienia | widoczne słabo | bardzo dobrze widoczne | słabo widoczne |
| Torbiel czy guzek lity | rozstrzyga bardzo dobrze | często nie rozstrzyga | rozstrzyga |
| W ciąży i przy karmieniu | bezpieczne | tylko przy wskazaniach | tylko przy wskazaniach |
| Skierowanie | niepotrzebne (prywatnie) | niepotrzebne w programie NFZ | wymagane |
| Czas badania | ok. 15–30 minut | kilka minut | ok. 30–45 minut |
